2 Ekim 2012 Salı

LEFİF FİİLLER



LEFİF FİİLLER
LEFİFİ MAKRUN
Lefifi makrun, yalnız ikinci ile dördüncü babdan gelir.
İkinci babdan gelenler فَعََى، يَفْعِى şeklinde olur. رَوَى، يَرْوِى gibi.
Dördüncü babdan gelenler فَعِىَ، يَفْعَى şeklinde olur. هَوِىَ، يَهْوَى gibi.
Lefifi makrunlar gerek şekil ve gerekse tasrif bakımından tamamıyla nakıs fiiller gibidir. Binaenaleyh ikinci babdan gelen lefifi makrun, ikinci babdan gelen nakıs gibi, dördüncü babdan gelen lefifi makrun da, dördüncü babdan gelen nakıs gibi çekilir.
Not:
Dördüncü babdan olan حَيِىَ ile عَيِىَ kelimeleri emsali gibi dördüncü babdan olan nakıslar gibi çekilmekle beraber yalnız fiili mazilerin baştan beş sigası şedde ile söylenmesi de caizdir.
Demek ki, bu iki kelimenin fiili mazisi iki türlü çekilir:
حَيِىَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil  
حَيُواحَيِيَاحَيِىَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
حَيِينَحَيِيَتَاحَيِيَتْمُؤَنَّثٌ Dişil
حَيِيتُمْحَيِيتُمَاحَيِيتَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
حَيِيتُنَّحَيِيتُمَاحَيِيتِمُؤَنَّثٌ Dişil
حَيِينَاحَيِيتُ مُتَكَلِّمٌ
حَىَّ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil  
حَيُّواحَيَّاحَىَّمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
حَيِينَحَيَّتَاحَيَّتْمُؤَنَّثٌ Dişil
حَيِيتُمْحَيِيتُمَاحَيِيتَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
حَيِيتُنَّحَيِيتُمَاحَيِيتِمُؤَنَّثٌ Dişil
حَيِينَاحَيِيتُ مُتَكَلِّمٌ
عَيِىَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil  
عَيُواعَيِيَاعَيِىَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
عَيِينَعَيِيَتَاعَيِيَتْمُؤَنَّثٌ Dişil
عَيِيتُمْعَيِيتُمَاعَيِيَتْمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
عَيِيتُنَّعَيِيتُمَاعَيِيتِمُؤَنَّثٌ Dişil
عَيِينَاعَيِيتُ مُتَكَلِّمٌ
عَىَّ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


عَيُّواعَيَّاعَىَّمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
عَيِينَعَيَّتَاعَيَّتْمُؤَنَّثٌ Dişil
عَيِيتُمْعَيِيتُمَاعَيِيتَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
عَيِيتُنَّعَيِيتُمَاعَيِيتِمُؤَنَّثٌ Dişil
عَيِينَاعَيِيتُ مُتَكَلِّمٌ
Yukarıda da söylediğimiz gibi şeddeli okumanın cevazı yalnız fiili mazinin baştan beş sigasına mahsustur.
LEFİFİ MEFRUKLefifi mefruk, ikinci, dördüncüve altıncı bablardan gelir.
İkinci babdan gelen lefifi mefruklar فَعَى، يَفْعِى şeklindedir. وَقَى، يَقِى gibi. Demek ki, müzarisi nakıstan biraz farklıdır.
Dördüncü babdan gelen lefifi mefruklar tamamıyla nakıs gibi فَعِىَ، يَفْعَى şeklinde olur.وَجِىَ، يَوْجَى gibi.
Altıncı babdan gelen lefifi mafruklar فَعِىَ، يَعِى şeklinde olur. وَلِىَ، يَلِى gibi. Demek ki, müzarisi nakıstan biraz farklıdır.
MAZİ MALUM VE MAZİ MEÇHULİkinci babdan gelen lefifi mefrukun mazisi ikinci babdan gelen nakısın mazisi gibi, dördüncü ve altında bablardan gelen lefifi mefrukun mazisi dördüncü bebdan gelen nakısın mazisi gibi çekilir.
MÜZARİ MALUMİkinci ve altıncı bablardan gelen lefifi mefrukun müzarii malumu, ikinci babdan gelen nakısın müzarii malumu gibi; dördüncü babdan gelen lefifi mefrukun muzari malumu, dördüncü babdan gelen nakısın muzari malumu gibi çekilir. Binaenaleyh يَقِىَ، يَلِى kelimeleriيَحْمِى gibi, fakat يَوْجَى kelimesi يَنْسَى gibi çekilir.
يَقِي fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


يَقُونَيَقِيَانِيَقِىمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
يَقِينَتَقِيَانِتَقِىمُؤَنَّثٌ Dişil
تَقُونَتَقِيَانِتَقِىمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
تَقِينَتَقِيََانِتَقِينَمُؤَنَّثٌ Dişil
نَقِىاَقِى مُتَكَلِّمٌ
يَلِى fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


يَلُونَيَلِيَانِيَلِىمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
يَلِينَتَلِيَانِتَلِىمُؤَنَّثٌ Dişil
تَلُونَتَلِيََانِتَلِىمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
تَلِينَتَلِنَانِتَلِينَمُؤَنَّثٌ Dişil
نَلِىاَلِى مُتَكَلِّمٌ
MÜZARİ MEÇHULLefifi mefrukun müzari meçhulü yalnız يُوعَى şekli üzere bulunur. يُولَى يُوقَى gibi.
يُوعَى şekli ile nakısın müzari meçhulünün şekli olan يُفْعَى arasında küçük bir fark varsa da çekimleri birdir.
يُوقَى fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


يُوقَوْنَيُوقَيَانِيُوقَىمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
يُوقَيْنَتُوقَيََانِتُوقَىمُؤَنَّثٌ Dişil
تُوقَوْنَتُوقَيَانِتُوقَىمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
تُوقَيْنَتُوقَيََانِتُوقَيْنَمُؤَنَّثٌ Dişil
نُوقَىاُوقَى مُتَكَلِّمٌ
يُولَى fiilinin çekimi:
جَمْعٌتَثْنِيَةٌمُفْرَدٌ


يُولَوْنَيُولَيََانِيُولَىمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
يُولَيْنَتُولَيَانِتُولَىمُؤَنَّثٌ Dişil
تُولَوْنَتُولَيََانِتُولَىمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
تُولَيْنَتُولَيَانِتُولَيْنَمُؤَنَّثٌ Dişil
نُولَىاُولَى مُتَكَلِّمٌ
MUZARİ MANSUP
Lefifi mefrukların müzari mansubu tamamıyla nakısta olduğu gibidir.
Malum olarak لَنْ يَقِىَ، لَنْ يَوْجَى، لَنْ يَلِىَ gibi.
Meçhul olarak لَنْ يُوقَى، لَنْ يُولَى gibi.

MUZARİ MANSUP MALUM
لَنْ يَقِىَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil  
لَنْ يَقُوالَنْ يَقِيَالَنْ يَقِىَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَنْ يَقِينَلَنْ تَقِىَلَنْ تَقِىَمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ تَقُوالَنْ تَقِىَلَنْ تَقِىَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَنْ تَقِينَلَنْ تَقِىَلَنْ تَقِىمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ نَقِىَلَنْ اَقِىَ مُتَكَلِّمٌ
لَنْ يَلِىَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil  
لَنْ يَلُوالَنْ يَلِيََالَنْ يَلِىَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَنْ يَلِينَلَنْ تَلِيََالَنْ تَلِىَمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ تَلُوالَنْ تَلِيََالَنْ تَلِىَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَنْ تَلِينَلَنْ تَلِيََالَنْ تَلِىمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ نَلِىَلَنْ اَلِىَ مُتَكَلِّمٌ
MUZARİ MANSUP MEÇHULلَنْ يُوقَى fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَنْ يُوقَوْالَنْ يُوقَيَالَنْ يُوقَىمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَنْ يُوقَيْنَلَنْ تُوقَيَالَنْ تُوقَىمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ تُوقَوْالَنْ تُوقَيَالَنْ تُوقَىمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَنْ تُوقَيْنَلَنْ تُوقَيَالَنْ تُوقَىْمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ نُوقَىلَنْ اُوقَى مُتَكَلِّمٌ
لَنْ يُولَى fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَنْ يُولَوْالَنْ يُولَيَالَنْ يُولَىمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَنْ يُولَيْنَلَنْ تُولَيَالَنْ تُولَىمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ تُولَوْالَنْ تُولَيَالَنْ تُولَىمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَنْ يُولَيْنَلَنْ تُولَيَالَنْ يُولَىْمُؤَنَّثٌ Dişil
لَنْ نُولَىلَنْ اُولَى مُتَكَلِّمٌ
MUZARİ MECZUM 
Lefifi mefrukların muzari meczumu tamamıyla nakıstaki gibidir.
لَمْ يَقِ،  لَمْ يُوقَ، لَمْ يَلِ، لَمْ يُولَ، لَمْ يَوْجَ
 لَمْ يَقِ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَمْ يَقُوالَمْ يَقِيَالَمْ يَقِمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَمْ يَقِينَلَمْ تَقِيَالَمْ تَقِمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ تَقُوالَمْ تَقِيَالَمْ تَقِمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَمْ تَقِينَلَمْ تَقِيَالَمْ تَقِىمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ نَقِلَمْ اَقِ مُتَكَلِّمٌ
لَمْ يَلِ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَمْ يَلُوالَمْ يَلِيَالَمْ يَلِمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَمْ يَلِينَلَمْ تَلِيَالَمْ تَلِمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ يَلُوالَمْ تَلِيَالَمْ تَلِمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَمْ تَلِينَلَمْ تَلِيَالَمْ تَلِىمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ نَلِلَمْ اَلِ مُتَكَلِّمٌ
لَمْ يُوقَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَمْ يُوقَوْالَمْ يُوقَيَالَمْ يُوقَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَمْ يُوقَيْنَلَمْ تُوقَيَالَمْ تُوقَمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ تُوقَوْالَمْ تُوقَيَالَمْ تُوقَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَمْ تُوقَيْنَلَمْ تُوقَيَالَمْ تُوقَىْمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ نُوقَلَمْ اُوقَ مُتَكَلِّمٌ
لَمْ يُولَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَمْ يُولَوْالَمْ يُولَيَالَمْ يُولَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَمْ يُولَيْنَلَمْ تُولَيَالَمْ تُولَمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ تُولَوْالَمْ تُولَيَالَمْ تُولَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَمْ تُولَيْنَلَمْ تُولَيَالَمْ تُولَىْمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ نُولَلَمْ اُولَ مُتَكَلِّمٌ
لَمْ يَوْجَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لَمْ يَوْجَوْالَمْ يَوْجَيَالَمْ يَوْجَمُذَكَّرٌ Erilغَائِبٌ
لَمْ يَوْجَيْنَلَمْ تَوْجَيَالَمْ تَوْجَمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ تَوْجَوْالَمْ تَوْجَيَالَمْ تَوْجَمُذَكَّرٌ Erilمُخَاطَبٌ
لَمْ تَوْجَيْنَلَمْ تَوْجَيَالَمْ تَوْجَىْمُؤَنَّثٌ Dişil
لَمْ نَوْجَلَمْ اَوْجَ مُتَكَلِّمٌ
EMRİ HAZIR MALUMEmri hazırın malumu:
İkinci ve altıncı bablarda bir harfli olarak عِ şeklinde gelir.
Dördüncü babda اِيعَ şeklin gelir, اِيجَ، لِ، قِ gibi.
عِ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


عُواعِيَاعِمُذَكَّرٌمُخَاطَبٌ
عِينَعِيَاعِىمُؤَنَّثٌ
قِ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


قُواقِيَاقِمُذَكَّرٌمُخَاطَبٌ
قِينَقِيَاقِىمُؤَنَّثٌ
لِ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


لُوالِيَالِمُذَكَّرٌمُخَاطَبٌ
لِينَلِيَاليمُؤَنَّثٌ
اِيعَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


اِيعَوْااِيعَيَااِيعَمُذَكَّرٌمُخَاطَبٌ
اِيعَيْنَاِيعَيَااِيعَىْمُؤَنَّثٌ
اِيجَ fiilinin çekimi:
جَمْعٌ Çoğulتَثْنِيَةٌ İkilمُفْرَدٌ Tekil


اِيجَوْااِيجَيَااِيجَمُذَكَّرٌمُخَاطَبٌ
اِيجَيْنَاِيجَيَااِيجَىْمُؤَنَّثٌ
Not:
 Bir harfli olan emri hazır malumun birinci sigası söylenip susulacak ise o zaman birinci siganın sonuna sakin bir (ha) ه ilave etmek lazımdır.
Mesela: قِ deyip durmak olmaz. قِهْ diyerek durmak daha uygun olacaktır. Bu (ha’ya) “Ha-i Sekt=susma hası” denir.
Dikkat:
Cahdi Mutlak’ın malum ve meçhul bütün sigalarında لَمْ yerine لَمَّا getirirsek Cahdi Mustağrak meydana gelir.
Malum ve meçhul altı gaib sigasında لَمْ yerine;
لِ getirirsek emri gaib,
لاَ getirirsek nehyi gaib, meydana gelir.
Yalnız meçhul altı muhatab sigasında لَمْ yerine لِ getirirsek Emri Hazırın meçhulü meydana gelir.
Malum ve Meçhul altı mutahab sigasında لَمْ yerine لاَ getirirsek Nehyi Hazır meydana gelir.
Malum ve Meçhul iki mütekellim sigasında لَمْ yerine لِ getirirsek Emri Mütekellim, لاَgetirirsek Nehyi Mütekellim meydana gelir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder